Capoeira Bielsko

Instrumenty

Capoeira bez wątpienia nie byłaby tak wyjątkowa, gdyby nie jej muzyczna sfera. Tylko napędzana przez charakterystyczne instrumenty ukazuje swoją pełnię, magiczne dźwięki napędzają i dowodzą całym roda jednocząc uczestników i przykuwając spojrzenia postronnych. Opanowanie gry na opisanych poniżej, wyjątkowych instrumentach w karierze każdego capoeristy powinno być równie ważne jak doskonalenie ruchów gdyż w takim samym stopniu stanowi istotę capoeira. Zanim przedstawimy poszczególne instrumenty składające się na orkiestrę capoeira (bateria) warto zapoznać się z sama jej budowa, gdyż nie zawsze wygląda ona tak samo. Zasadniczo wyróżniamy dwie konfiguracje instrumentów, jedna charakterystyczna dla roda de Angola, druga wywodząca się z tradycji capoeira Regional. W pierwszym przypadku poczynając od lewej strony obserwujemy: reco-reco, agogo, pandeiro, berimbau gunga, berimbau media, berimbau viola, pandeiro i atabaque. Członkowie bateria de Angola siedzą tak jak pozostali uczestnicy roda obserwujący toczące się jogo. W ustawieniu właściwym tradycyjnej bateria de Regional występują jedynie dwa pandeira z umiejscowionym pośrodku berimbau media. To ustawienie charakteryzuje wszystkie rytmy wywodzące się historycznie od Mestre Bimby.
BERIMBAU Dominujący instrument w bateria (orkiestra), zarazem znak rozpoznawczy capoeira na całym świecie. Przywieziony został do Brazylii około roku 1500 przez afrykańskich niewolników z grupy Bantu. Większość źródeł podaje jednakże, iż do XIX stulecia capoeira uprawiana była jedynie z towarzyszeniem dźwięku bębnów. Berimbau wcześniej używane były jedynie w handlu, w celu zwrócenia uwagi potencjalnych klientów. Obecnie nierozerwalnie skojarzone są z capoeira. Berimbau wyznacza rytm jogo i determinuje naturę gry capoeristas znajdujących się w roda poprzez rożnego rodzaju rytmy(link do rytmów). Dawniej służył tez za narzędzie komunikacji miedzy niewolnikami niezrozumiale dla białych nadzorców. Wykonany jest z twardego i giętkiego drewna zwanego biriba. Kij (verga), na który naciągnięta jest druciana struna (arame) ma ok. 1,5 metra. Gamę dźwięków poszerzamy poprzez przytroczenie rezonującej tykwy (cabaca) obciętej z jednej strony. Dźwięk wydobywany jest poprzez uderzanie w strunę patyczkiem (baqueta) i dociskanie tejże kamieniem lub moneta (dobrao). Poprzez przyciskanie kamienia lub dobrao (tradycyjnie używało się do tego monety 40 cruzeiros, która obecnie stanowi kolekcjonerski rarytas) uzyskać możemy trzy podstawowe dźwięki: brzęczący - poprzez lekkie dociśniecie kamienia do struny, pusty, czyli uderzenie w strunę bez dociskania i ostatni dźwięk - dociskając mocno dobrao do struny. Gamę dźwięków poszerzamy poprzez umiejętne odsuwanie i dociskanie cabacy do brzucha grającego. Uderzaniu w strunę towarzyszy dodatkowo szeleszczenie grzechotki (caxixi) trzymanej w dłoni. Wyróżniamy trzy rodzaje berimbau w zależności od rozmiaru cabacy kija, dźwięku, jaki wydaja i sposobu gry odpowiedniego dla każdego rozmiaru:
Gunga Posiada najgłębszy dźwięk dzięki zastosowaniu bardzo dużej cabacy o szerokim wycięciu. W bateria pełni role basu, trzyma się rytmu i gra jedynie podstawowe dźwięki. Media Dźwięki maja tutaj średnia wysokość, cabaca wydłużony kształt. Grający zasadniczo trzyma się rytmu nadawanego przez gunga pozwalając sobie od czasu do czasu na krótkie improwizacje. Viola Malutka cabaca, krótszy i lżejszy kij oraz wysokie dźwięki. Grający na berimbau viola ma przed sobą najtrudniejsze zadanie, jest odpowiedzialny za odpowiednie synkopowanie i wariacje. Skupia się na swobodnych trelach niezależnych od głównego rytmu
PANDEIRO Można uznać, iż tamburyn został również przywieziony przez niewolników z Afryki, lecz równie za jego pochodzenie można uznać Indie gdzie stanowił jeden z najstarszych instrumentów. Najdawniejsze wzmianki o pandeiro w Brazylii pojawiają się przy okazji relacji z pierwszej procesji Bożego Ciała organizowanej przez Portugalczyków w Bahia dnia 13 Lipca 1549 roku. Bez względu na pochodzenie, pandeiro stanowi obecnie narodowy instrument, towarzysząc tak muzyce rozrywkowej jak i celebracjom kultu candomble. Pandeiro przeznaczone do capoeira wykonane jest z dość ciężkiej drewnianej ramy, twardej i mocnej skory zwierzęcej i blaszanych talerzyków, to akompaniujące np. sambie jest dużo lżejsze i mniejsze, dźwięk talerzyków wyraźniejszy a skora często zastąpiona plastikiem. Gra na pandeiro wydaje się z pozoru banalna, jednakże wirtuozowie tego instrumentu potrafią wydobyć z niego niezliczona ilość dźwięków. Wyróżniamy kilka podstawowych uderzeń: otwarta dłonią, kciukiem, trzema palcami i uderzenia w ramę. Dodatkowo każdy dźwięk może być tłumiony palcem środkowym "od dołu" oraz kciukiem "od góry".
ATABAQUE Nazwa ta wywodzi się z języka arabskiego. Bębny o takiej budowie były używane już w czasach średniowiecza, towarzyszyły zabawom na królewskich dworach. Do Brazylii zawędrowały wraz z portugalskimi osadnikami, mimo iż znane były już wcześniej także na terenie Afryki, i używano ich przy różnego rodzaju religijnych uroczystościach. Później zaadaptowane zostały do capoeira. Gra na bębnach w dzisiejszych czasach bardzo ewoluowała i stała się popularna. Wielu bębniarzy wybiera jednakże mniejsze instrumenty takie jak djembe, congas czy bongos. Dla bateria de capoeira właściwym bębnem jest postawny atabaque o głębokim, basowym brzmieniu.
RECO-RECO Ten prosty instrument istnieje w wielu kulturach na terenie całego świata i trudno jego pochodzenie przypisać jednemu miejscu czy społeczności. Faktem jest jednak, iż to właśnie na terenie Nordeste, czyli polnocno -wschodniej Brazylii muzycy doprowadzili do perfekcji grę na tym instrumencie a rzemieślnicy znani są z tworzenia reco-reco o niespotykanych kształtach i doskonałych właściwościach. Reco-reco może być wykonane z rożnych materiałów takich jak bambus, tykwa czy metal. Przeważnie instrument ten przypomina tarkę, która pocierana kijkiem wydaje dźwięk przypominający rechot żaby, w metalowej odmianie instrumentu rowki zastapione są sprężynami.
AGOGO Ten przypominający dzwonki instrument zakorzeniony jest w brazylijskiej i nigeryjskiej kulturze muzycznej. Na czarnym ladzie używany jest jedynie do wybijania głównego, stałego rytmu w tle, inaczej ma się to w Brazylii gdzie, szczególnie w sambie, pełni role instrumentu wiodącego, często solowego. Kolejny raz, w z pozoru prostym i ograniczonym do kilku dźwięków instrumencie, Brazylijczycy odnaleźli niekończąca się gamę dźwięków i wariacji. Grając na agogo dzwonki trzymamy w lewej ręce uderzając w nie metalowa lub drewniana pałeczka. Wydobyć możemy trzy podstawowe dźwięki poprzez pukanie w mniejszy lub większy dzwonek oraz poprzez ściśniecie obu i uderzenie w większy dzwonek. Każdy dźwięk dodatkowo możemy wygłuszyć poprzez ściśniecie instrumentu